Sildenafil điều trị tăng áp động mạch phổi: chỉ định chính thức

Sildenafil, hoạt chất của Viagra, được phê duyệt chính thức để điều trị tăng áp động mạch phổi ở người lớn (và ở một số nước cả trẻ em), nhằm cải thiện khả năng gắng sức. Tuy nhiên, chế phẩm dùng cho chỉ định này có tên thương mại khác, hàm lượng mỗi viên thấp hơn và được uống đều đặn nhiều lần trong ngày theo phác đồ của bác sĩ chuyên khoa, khác hẳn cách dùng khi cần trong rối loạn cương. Người bệnh không được tự dùng viên Viagra thay thế, và người đang điều trị tăng áp phổi không được dùng thêm bất kỳ thuốc ức chế PDE5 nào khác.

Tăng áp động mạch phổi: hiểu ngắn gọn

Đây là bệnh trong đó các mạch máu nhỏ ở phổi bị co thắt, dày thành và hẹp dần, làm áp lực trong động mạch phổi tăng cao. Tim phải phải bơm mạnh hơn và lâu dần suy yếu. Triệu chứng thường gặp là khó thở khi gắng sức, mệt mỏi, choáng hoặc ngất khi gắng sức, đau tức ngực, phù chân. Bệnh dễ bị nhầm với hen, bệnh phổi hay "do yếu sức", nên thường được chẩn đoán muộn.

Chẩn đoán cần siêu âm tim và, để xác định, thông tim phải đo áp lực trực tiếp. Bác sĩ cũng phân loại nguyên nhân, vì tăng áp phổi do bệnh tim trái hay bệnh phổi có hướng điều trị khác.

Ai được chỉ định Sildenafil

• Người được chẩn đoán xác định tăng áp động mạch phổi (nhóm bệnh lý của chính động mạch phổi), thường sau thông tim phải.
• Có triệu chứng làm hạn chế hoạt động hằng ngày ở các mức độ khác nhau.
• Không có chống chỉ định như đang dùng nitrat hoặc riociguat.

Việc chọn Sildenafil đơn độc hay phối hợp với các nhóm thuốc khác (đối kháng thụ thể endothelin, nhóm prostacyclin) do bác sĩ chuyên khoa quyết định dựa trên mức độ bệnh.

Khác biệt với dùng cho rối loạn cương

Điểm chung: cùng cơ chế ức chế PDE5, cùng chống chỉ định với nitrat. Cơ chế này được trình bày trong bài lịch sử phát minh Sildenafil, nơi kể lại vì sao một thuốc nghiên cứu cho tim lại quay về với mạch phổi.

Theo dõi an toàn trong quá trình điều trị

Tác dụng phụ hay gặp

Đau đầu, đỏ bừng, khó tiêu, tiêu chảy, đau cơ, đau chi, chảy máu cam, mất ngủ, nhìn ám màu. Phần lớn ở mức nhẹ; hãy báo bác sĩ nếu kéo dài hoặc khó chịu. Cách xử trí tác dụng phụ thường gặp có trong bài tác dụng phụ của Viagra và cách xử trí.

Dấu hiệu cần đi khám ngay

• Khó thở nặng lên, ngất, đau ngực.
• Mất thị lực hoặc thính lực đột ngột.
• Phù tăng nhanh, tăng cân nhanh.
• Chảy máu bất thường, nhất là khi đang dùng thuốc chống đông.

Tương tác cần đặc biệt lưu ý

• Nitrat và riociguat: chống chỉ định.
• Thuốc ức chế mạnh CYP3A4 (một số thuốc HIV, kháng nấm): làm tăng nồng độ Sildenafil.
• Một số thuốc tăng áp phổi khác như bosentan có thể làm giảm nồng độ Sildenafil; bác sĩ sẽ tính toán khi phối hợp.
• Thuốc chẹn alpha, thuốc hạ áp khác: nguy cơ hạ huyết áp.

Sống chung với bệnh và điều trị

• Uống thuốc đúng giờ, không tự ngừng hoặc giảm liều; ngừng đột ngột có thể làm triệu chứng nặng lên.
• Vận động nhẹ nhàng theo hướng dẫn, tránh gắng sức quá mức, nâng vật nặng.
• Tiêm phòng cúm, phế cầu theo khuyến cáo.
• Hạn chế muối, theo dõi cân nặng để phát hiện sớm ứ dịch.
• Đi máy bay, lên vùng cao: hỏi bác sĩ về nhu cầu thở oxy.
• Mang thai: nữ giới mắc tăng áp động mạch phổi cần tư vấn kỹ vì mang thai có nguy cơ rất cao; cần biện pháp tránh thai phù hợp.

Những câu hỏi tế nhị người bệnh hay ngại hỏi

Một số nam giới đang điều trị tăng áp phổi bằng Sildenafil băn khoăn liệu thuốc có ảnh hưởng tới đời sống tình dục, hoặc có thể dùng thêm thuốc trị rối loạn cương không. Câu trả lời: không được tự dùng thêm thuốc ức chế PDE5 nào, vì sẽ cộng dồn tác dụng. Nếu có vấn đề về sinh lý, hãy trao đổi với bác sĩ điều trị tăng áp phổi. Ngoài ra, nhiều người ngại vì thuốc của mình "giống Viagra"; thực tế đây là thuốc điều trị bệnh nghiêm trọng, không có gì phải ngại. Danh sách những ai không được dùng nhóm thuốc này có trong bài chống chỉ định y tế của Viagra.

Vai trò của gia đình

Người bệnh tăng áp phổi thường mệt mỏi, hạn chế vận động, dễ lo âu. Gia đình có thể hỗ trợ bằng cách nhắc uống thuốc đúng giờ, cùng theo dõi cân nặng và triệu chứng, chia sẻ công việc nặng, đi cùng trong các buổi tái khám. Hiểu rằng thuốc người bệnh đang dùng có cùng hoạt chất với thuốc trị rối loạn cương cũng giúp tránh những hiểu lầm hay câu đùa vô tình làm tổn thương người bệnh.

Kết luận

Sildenafil là một trong những thuốc nền tảng trong điều trị tăng áp động mạch phổi, giúp nhiều người bệnh cải thiện khả năng vận động và chất lượng sống. Hiệu quả và an toàn phụ thuộc vào chẩn đoán chính xác, phác đồ phù hợp và theo dõi định kỳ với bác sĩ chuyên khoa.