Nhìn ám xanh sau uống sildenafil: vì sao và có nguy hiểm không

Nhìn mọi thứ ám xanh, khó phân biệt xanh dương với xanh lá, thấy đèn chói hơn hoặc hơi nhòe là tác dụng phụ đã được ghi nhận của sildenafil. Phần lớn trường hợp nhẹ, thoáng qua và tăng theo liều; tuy vậy, mất thị lực đột ngột, nhất là ở một mắt, là tình huống phải ngừng thuốc và đi khám ngay.

Chủ đề này đáng chú ý vào cuối năm: trời tối sớm, mưa phùn và sương ở miền Bắc khiến lái xe ban đêm vốn đã khó, trong khi lịch tiệc tùng làm nhiều người dùng thuốc vào buổi tối. Dưới đây là những gì nhãn thuốc nói và cách xử trí hợp lý.

Cơ chế: vì sao một thuốc tác động mạch máu lại ảnh hưởng mắt

Sildenafil ức chế PDE5 ở mô cương, nhưng không hoàn toàn chọn lọc. Theo nhãn thuốc Viagra do Pfizer công bố (bản sửa đổi 12/2017), sildenafil tác động lên PDE5 mạnh hơn khoảng 10 lần so với PDE6, một enzym nằm ở tế bào cảm thụ ánh sáng của võng mạc. Khi PDE6 bị ức chế một phần, quá trình xử lý tín hiệu màu bị xáo trộn tạm thời, dẫn tới cảm giác ám màu.

Vì đây là tác động phụ thuộc nồng độ thuốc, triệu chứng thường xuất hiện khi thuốc đạt nồng độ cao trong máu và nhạt dần khi thuốc được thải trừ. Nhãn thuốc cho biết thời gian bán thải của sildenafil khoảng 4 giờ.

Số liệu từ thử nghiệm lâm sàng

Dữ liệu trên nhãn cho thấy mối liên hệ rõ với liều:

Nhãn mô tả các biểu hiện chủ yếu là ám màu, một số người nhạy cảm với ánh sáng hơn hoặc nhìn mờ, ở mức nhẹ đến vừa và thoáng qua. Trong các nghiên cứu liều linh hoạt, chỉ một người phải ngừng thuốc vì tác dụng phụ này. Bước nhảy từ 2% lên 11% giữa liều 50 và 100 mg giải thích vì sao việc tự tăng liều để "chắc ăn" thường đổi lại nhiều tác dụng phụ hơn; xem thêm phân tích trong bài tác dụng phụ thường gặp của Viagra và cách xử trí.

Lái xe ban đêm mùa đông: nên làm gì

Ám màu thoáng qua không làm mù, nhưng có thể khiến bạn nhìn đèn tín hiệu, đèn hậu xe trước và vạch kẻ đường kém sắc nét hơn, đặc biệt khi kính xe mờ hơi nước. Một vài nguyên tắc thực tế:

• Nếu bạn biết mình từng bị ám màu hay chói đèn sau dùng thuốc, đừng tự lái xe hoặc chạy xe máy trong vài giờ sau khi uống.
• Lần đầu dùng thuốc hoặc vừa được đổi liều, hãy sắp xếp sẵn phương án đi lại, vì bạn chưa biết cơ thể phản ứng thế nào.
• Không phối hợp rượu bia: rượu làm giảm phản xạ và có thể cộng hưởng tác dụng hạ huyết áp, chóng mặt.
• Công việc đòi hỏi phân biệt màu chính xác (điều khiển phương tiện chuyên nghiệp, kỹ thuật điện, thiết kế) nên được trao đổi trước với bác sĩ.

Ai dễ gặp vấn đề về mắt hơn

Người cao tuổi đáng lưu ý: nhãn thuốc ghi nhận ở người từ 65 tuổi, độ thanh thải giảm khiến diện tích dưới đường cong (AUC) của sildenafil cao hơn khoảng 84% so với người trẻ, và khuyến cáo cân nhắc liều khởi đầu 25 mg. Nồng độ cao hơn đồng nghĩa nguy cơ tác dụng phụ phụ thuộc liều, trong đó có thị giác, cũng tăng. Bài lưu ý an toàn khi dùng Viagra ở người cao tuổi có thêm chi tiết.

Các nhóm khác:

• Người đang dùng thuốc ức chế CYP3A4 (một số kháng sinh, thuốc kháng nấm, thuốc kháng virus): nồng độ sildenafil có thể tăng gấp nhiều lần. Ví dụ trên nhãn, erythromycin làm AUC tăng 182%.
• Người bị viêm võng mạc sắc tố: nhãn thuốc cho biết chưa có dữ liệu lâm sàng có đối chứng; một số người bệnh này mang rối loạn di truyền liên quan enzym phosphodiesterase ở võng mạc. Tóm tắt của EMA xếp bệnh mắt di truyền như viêm võng mạc sắc tố vào nhóm không được dùng.
• Người từng bị bệnh thần kinh thị giác thiếu máu cục bộ trước không do viêm động mạch (NAION): thuộc chống chỉ định theo EMA.

Khi nào là cấp cứu mắt

NAION là tình trạng dây thần kinh thị giác thiếu máu nuôi, gây mất thị lực đột ngột. Nhãn thuốc nêu tỷ lệ mắc hằng năm ở nam giới từ 50 tuổi trở lên là 2,5–11,8 ca trên 100.000 người, và một nghiên cứu quan sát kiểu đối chiếu trường hợp ước tính nguy cơ tương đối khoảng 2,15 trong thời gian ngắn sau khi dùng thuốc ức chế PDE5. Mối quan hệ nhân quả chưa được xác lập và nguy cơ tuyệt đối vẫn thấp, nhưng hậu quả có thể vĩnh viễn.

Trang thông tin thuốc của MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ) khuyên ngừng thuốc và gọi bác sĩ ngay khi mất thị lực đột ngột, và không dùng lại sildenafil hay thuốc cùng nhóm như tadalafil, vardenafil cho tới khi đã trao đổi với bác sĩ. Các dấu hiệu cần đi cấp cứu:

1. Mờ hoặc mất một phần thị trường ở một mắt, xuất hiện đột ngột, không giảm sau vài giờ.
2. Thấy một vùng tối, như có tấm màn che ở nửa trên hoặc nửa dưới tầm nhìn.
3. Kèm giảm thính lực đột ngột, ù tai hoặc chóng mặt: nhãn thuốc cũng ghi nhận các báo cáo giảm thính lực liên quan thời gian dùng thuốc ức chế PDE5.

Báo cho bác sĩ những gì

Khi đi khám, hãy nói rõ thời điểm uống, liều, đã ăn gì trước đó, đang dùng thuốc nào khác và triệu chứng kéo dài bao lâu. Những thông tin này giúp bác sĩ phân biệt tác dụng phụ lành tính với tổn thương thật sự, đồng thời quyết định có cần đổi thuốc, giảm liều hay ngừng hẳn nhóm thuốc ức chế PDE5.

Nếu tác dụng phụ xảy ra với thuốc được kê đơn hợp pháp, việc bác sĩ hoặc dược sĩ ghi nhận và báo cáo phản ứng có hại cũng góp phần vào hệ thống cảnh giác dược, nơi các tín hiệu hiếm như NAION được phát hiện ban đầu.