Tác dụng phụ thường gặp của Viagra và cách xử trí nhanh tại chỗ

Phần lớn tác dụng phụ của Viagra là nhẹ và thoáng qua: đau đầu, đỏ bừng mặt, nghẹt mũi, khó tiêu, chóng mặt nhẹ, nhìn ám xanh. Xử trí tại chỗ thường chỉ cần nghỉ ngơi, uống nước, tránh rượu và chờ thuốc được thải trừ trong vài giờ. Một số ít phản ứng hiếm nhưng nghiêm trọng như đau ngực, ngất, cương kéo dài trên 4 giờ, mất thị lực hoặc thính lực đột ngột, dị ứng nặng đòi hỏi cấp cứu ngay. Bài viết trình bày quy trình ba bước giúp bạn phản ứng đúng, cùng cách ghi nhận để báo cáo cho bác sĩ.

Vì sao Viagra gây tác dụng phụ

Sildenafil ức chế enzym PDE5 có ở dương vật nhưng cũng có ở mạch máu toàn thân, niêm mạc mũi, cơ trơn đường tiêu hóa, và ức chế yếu enzym PDE6 ở võng mạc. Vì thế, các tác dụng phụ đều có thể dự đoán từ cơ chế: giãn mạch ở đầu gây đau đầu, ở mặt gây đỏ bừng, ở mũi gây nghẹt; giãn cơ thực quản gây trào ngược; tác động lên võng mạc gây thay đổi màu sắc nhìn thấy.

Bước 1: Nhận diện mức độ

Bước 2: Xử trí tại chỗ cho từng tình huống mức "xanh"

Đau đầu

• Nghỉ ở nơi thoáng mát, yên tĩnh, giảm ánh sáng.
• Uống đủ nước, chườm mát trán hoặc gáy.
• Nếu cần thuốc giảm đau, hỏi dược sĩ để chọn loại phù hợp với bệnh nền; không tự dùng thuốc chứa nitrat hay các thuốc "đau đầu" không rõ thành phần.

Đỏ bừng mặt, nóng người

• Nghỉ ngơi, mặc thoáng, tránh phòng nóng, tránh rượu.
• Thường tự hết trong vài giờ.

Nghẹt mũi

• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý.
• Kê cao đầu khi nằm.
• Hạn chế thuốc co mạch mũi, nhất là ở người có bệnh tim, tăng huyết áp.

Khó tiêu, ợ nóng

• Không nằm ngay; ngồi hoặc đứng thẳng một lúc.
• Lần sau tránh bữa ăn quá no, cay, nhiều dầu mỡ trước khi dùng thuốc.
• Hỏi dược sĩ về thuốc trung hòa axit nếu cần.

Nhìn ám xanh, nhạy sáng

• Không lái xe, không vận hành máy móc cho đến khi hết.
• Đeo kính râm khi ra ngoài trời sáng.

Chóng mặt nhẹ

• Ngồi hoặc nằm xuống ngay, kê cao chân.
• Đứng dậy từ từ.
• Uống nước. Nếu kèm đau ngực hay ngất, chuyển sang mức "đỏ".

Bước 3: Quyết định đi khám

Đi khám trong ngày nếu triệu chứng mức "vàng" không cải thiện sau khi nghỉ ngơi, hoặc tác dụng phụ nhẹ nhưng kéo dài sang ngày hôm sau. Gọi cấp cứu ngay với mọi dấu hiệu mức "đỏ". Khi đi khám hoặc cấp cứu, nhớ nói rõ đã dùng Viagra, hàm lượng và thời điểm, vì điều này quyết định việc bác sĩ có được dùng nitrat hay không; chi tiết trong bài Viagra và thuốc nhóm nitrat.

Những yếu tố làm tác dụng phụ nặng hơn

• Uống rượu bia cùng lúc; xem bài tương tác rượu bia với Sildenafil.
• Dùng thuốc làm tăng nồng độ Sildenafil (một số thuốc kháng nấm, kháng sinh, thuốc HIV).
• Dùng kèm thuốc hạ huyết áp, đặc biệt nhóm chẹn alpha.
• Tuổi cao, suy gan, suy thận.
• Dùng hàm lượng cao hơn mức cần thiết, hoặc thuốc giả sai hàm lượng.
• Mất nước, thời tiết nóng.

Giảm tác dụng phụ ở những lần sau

Đừng tự bỏ thuốc hay tự đổi thuốc khi gặp tác dụng phụ nhẹ. Hãy ghi lại và trao đổi với bác sĩ. Bác sĩ có thể điều chỉnh hàm lượng, rà soát thuốc dùng kèm, hoặc cân nhắc chuyển sang thuốc cùng nhóm có hồ sơ tác dụng phụ khác. Nhiều người nhận thấy tác dụng phụ giảm dần sau vài lần dùng. Các mức hàm lượng và lý do điều chỉnh được giải thích trong bài khác nhau giữa Viagra 50mg và 100mg.

Tác dụng phụ hiếm nhưng cần biết

Mất thị lực đột ngột

Một số rất ít người dùng thuốc ức chế PDE5 đã gặp tình trạng mất thị lực đột ngột một mắt do thiếu máu thần kinh thị giác. Nguy cơ cao hơn ở người có đĩa thị nhỏ, tiểu đường, tăng huyết áp, trên 50 tuổi, hút thuốc. Nếu xảy ra, ngừng thuốc và khám mắt cấp cứu; người từng gặp biến cố này nên tránh dùng lại thuốc nhóm này.

Giảm thính lực đột ngột

Có báo cáo hiếm về giảm hoặc mất thính lực đột ngột, đôi khi kèm ù tai, chóng mặt. Cần ngừng thuốc và khám tai mũi họng sớm.

Cương kéo dài

Cương trên 4 giờ là cấp cứu tiết niệu. Nguy cơ cao hơn ở người có bệnh hồng cầu hình liềm, đa u tủy, bệnh bạch cầu, hoặc dị dạng dương vật.

Phản ứng dị ứng

Phát ban, ngứa, sưng mặt môi, khó thở. Dị ứng nặng cần cấp cứu, và không dùng lại thuốc.

Ghi nhận và báo cáo phản ứng có hại

Cảnh giác dược dựa vào báo cáo từ thực tế. Khi gặp phản ứng bất thường, đặc biệt mức "vàng" hoặc "đỏ", hãy ghi lại:

1. Tên thuốc, hàm lượng, số lô trên vỉ.
2. Thời điểm uống và thời điểm xuất hiện triệu chứng.
3. Mô tả triệu chứng, thời gian kéo dài, cách xử trí.
4. Các thuốc, đồ uống dùng kèm.

Báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ để phản ứng được ghi nhận vào hệ thống báo cáo phản ứng có hại của thuốc. Những thông tin này giúp phát hiện sớm vấn đề về chất lượng (như thuốc giả) và những rủi ro hiếm gặp.