Hỏi đáp về sức khỏe tim mạch và an toàn tuần hoàn ngoại biên

Tuần hoàn ngoại biên là phần hệ mạch đưa máu tới tay chân và đưa máu trở về tim. Khi có vấn đề, người bệnh thường thấy tê bì, lạnh, đau khi đi, phù hay nổi tĩnh mạch. Bài hỏi đáp này tập hợp những thắc mắc phổ biến nhất, giúp bạn phân biệt dấu hiệu nào thường lành tính, dấu hiệu nào cần đi khám sớm, và những thói quen giúp bảo vệ cả tim lẫn mạch máu ngoại biên.

Về các triệu chứng ở tay chân

Tê bì tay chân có phải do máu không lưu thông?

Không phải lúc nào cũng vậy. Tê bì thường liên quan tới thần kinh nhiều hơn mạch máu: chèn ép thần kinh do thoái hóa cột sống, hội chứng ống cổ tay, bệnh thần kinh do tiểu đường, thiếu vitamin B12, hoặc đơn giản là ngồi sai tư thế lâu. Tê do thiếu máu thường đi kèm lạnh, nhợt, đau khi gắng sức. Tê đột ngột nửa người, kèm yếu, méo miệng, nói khó là dấu hiệu đột quỵ, phải gọi 115 ngay.

Chân hay lạnh có đáng lo không?

Chân lạnh cả hai bên ở người gầy, ít vận động, hay ở phụ nữ thường lành tính. Đáng lo hơn khi chỉ một chân lạnh, kèm da nhợt, mạch yếu, đau khi đi; đây có thể là dấu hiệu hẹp động mạch. Xem thêm bài dấu hiệu xơ vữa động mạch ngoại biên.

Chuột rút bắp chân ban đêm do đâu?

Chuột rút ban đêm rất phổ biến, nhất là ở người lớn tuổi, thường liên quan tới mỏi cơ, mất nước, một số thuốc như lợi tiểu. Giãn cơ bắp chân trước khi ngủ, uống đủ nước giúp giảm. Khác với đau cách hồi do hẹp động mạch, chuột rút ban đêm xảy ra khi nghỉ và không liên quan tới quãng đường đi.

Giãn tĩnh mạch chân có nguy hiểm không?

Giãn tĩnh mạch nông thường chủ yếu ảnh hưởng thẩm mỹ, gây nặng chân, mỏi, phù nhẹ cuối ngày. Nên khám nếu có đau, sưng nhiều, đổi màu da, loét gần mắt cá. Đặc biệt, một bên chân sưng to, đau, nóng đột ngột có thể là huyết khối tĩnh mạch sâu, cần khám ngay vì cục máu đông có thể di chuyển lên phổi.

Phù chân về chiều có phải bệnh tim?

Phù nhẹ hai bên sau khi đứng ngồi lâu thường do suy tĩnh mạch hoặc ít vận động. Phù kèm khó thở khi nằm, khó thở khi gắng sức, tăng cân nhanh có thể là suy tim. Phù còn do bệnh thận, gan, hoặc tác dụng phụ của thuốc hạ áp nhóm chẹn kênh calci. Hãy đi khám để xác định.

Về tim và huyết áp

Nhịp tim bao nhiêu là bình thường?

Nhịp tim lúc nghỉ ở người trưởng thành thường nằm trong khoảng 60–100 lần mỗi phút. Người tập luyện thể thao đều có thể thấp hơn 60 mà vẫn bình thường. Nhịp tim nhanh hoặc chậm kèm chóng mặt, ngất, khó thở, đau ngực cần được khám. Bài giảm nhịp tim lúc nghỉ bằng thiền thở giải thích thêm về chỉ số này.

Huyết áp đo ở hai tay khác nhau có sao không?

Chênh lệch nhỏ giữa hai tay là bình thường. Chênh lệch lớn và lặp lại nhiều lần có thể gợi ý hẹp động mạch ở một bên, nên báo bác sĩ. Khi đo tại nhà, nên dùng tay có số đo cao hơn để theo dõi.

Huyết áp buổi sáng cao hơn buổi tối có bình thường?

Huyết áp có nhịp sinh học, thường tăng vào buổi sáng sau khi thức dậy. Đây là khoảng thời gian các biến cố tim mạch hay xảy ra hơn. Đo huyết áp cả sáng và tối giúp bác sĩ điều chỉnh thuốc phù hợp.

Hồi hộp, tim đập mạnh có phải bệnh tim?

Hồi hộp có thể do cà phê, căng thẳng, thiếu ngủ, cường giáp, thiếu máu, hoặc rối loạn nhịp tim. Cần khám nếu xảy ra thường xuyên, kéo dài, hoặc kèm chóng mặt, ngất, đau ngực.

Về lối sống

Ngồi văn phòng cả ngày ảnh hưởng tuần hoàn thế nào?

Ngồi lâu làm máu ứ ở chân, tăng phù cuối ngày, và về lâu dài liên quan tới nguy cơ béo phì, tiểu đường, bệnh tim mạch. Đứng dậy đi lại vài phút mỗi giờ, co duỗi cổ chân khi ngồi, và tập thể dục đều đặn giúp giảm tác hại.

Tắm nước nóng, xông hơi có tốt cho mạch máu?

Nhiệt làm giãn mạch, có thể giúp thư giãn. Tuy nhiên, người có bệnh tim, huyết áp thấp hoặc vừa uống rượu dễ bị chóng mặt, ngất khi xông hơi lâu. Người có bệnh mạch máu chân và giảm cảm giác cần tránh nước quá nóng để không bị bỏng.

Về thuốc và tuần hoàn

Thuốc điều trị rối loạn cương có ảnh hưởng tuần hoàn không?

Nhóm thuốc ức chế PDE5 như Sildenafil gây giãn mạch, có thể làm huyết áp giảm nhẹ, đỏ mặt, nghẹt mũi. Thuốc tuyệt đối không dùng cùng nitrat. Người có bệnh tim mạch cần được bác sĩ đánh giá trước khi dùng; danh sách chống chỉ định có trong bài những ai không được phép dùng Viagra.

Uống aspirin hằng ngày để phòng tắc mạch có nên không?

Không tự ý dùng. Aspirin có lợi cho một số người đã có bệnh tim mạch, nhưng ở người chưa có bệnh, nguy cơ chảy máu có thể vượt lợi ích. Quyết định này cần bác sĩ cân nhắc theo từng người.

Thực phẩm chức năng "thông mạch máu" có tác dụng không?

Nhiều sản phẩm quảng cáo "thông mạch, tan mỡ máu" thiếu bằng chứng khoa học và có thể tương tác với thuốc chống đông. Không dùng thay thuốc được kê, và hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Khi nào cần gọi cấp cứu

• Đau ngực kéo dài trên vài phút, lan ra tay, hàm, lưng.
• Khó thở đột ngột.
• Yếu, tê nửa người, méo miệng, nói khó.
• Chân đột ngột đau dữ dội, lạnh, tím.
• Ngất không rõ nguyên nhân.

Trong những tình huống này, gọi 115 thay vì chờ đợi hay tự đi xe.