Nhận biết sớm dấu hiệu xơ vữa động mạch ngoại biên ở nam giới

Dấu hiệu sớm và điển hình nhất của xơ vữa động mạch ngoại biên là đau, mỏi hoặc chuột rút ở bắp chân, đùi hay mông khi đi bộ một quãng nhất định, đỡ khi dừng nghỉ vài phút và lặp lại ở cùng quãng đường. Ngoài ra còn có chân lạnh, da nhợt, lông chân thưa, móng dày, vết thương ở bàn chân lâu lành, và ở nam giới, rối loạn cương dương. Nhiều người không có triệu chứng rõ cho tới khi bệnh đã nặng, nên người có yếu tố nguy cơ cần được kiểm tra chủ động.

Bệnh động mạch ngoại biên là gì

Đây là tình trạng các động mạch đưa máu tới chân (và đôi khi tới tay) bị hẹp hoặc tắc do mảng xơ vữa, giống như cơ chế gây bệnh mạch vành ở tim. Khi mạch hẹp, cơ bắp chân không nhận đủ máu lúc gắng sức, gây đau. Khi hẹp nặng, ngay cả lúc nghỉ cũng thiếu máu, gây đau về đêm, loét, hoại tử.

Điều quan trọng: người bị bệnh động mạch ngoại biên thường cũng có xơ vữa ở mạch vành và mạch não. Phát hiện bệnh ở chân là tín hiệu cần đánh giá toàn bộ hệ tim mạch.

Ai có nguy cơ cao

• Hút thuốc lá, kể cả đã bỏ nhưng từng hút nhiều năm. Đây là yếu tố nguy cơ mạnh nhất.
• Tiểu đường.
• Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu.
• Tuổi trên 50, đặc biệt trên 65.
• Tiền sử bệnh mạch vành, đột quỵ.
• Bệnh thận mạn.
• Ít vận động, béo bụng.

Tác hại của thuốc lá lên mạch máu được phân tích trong bài tác hại của thuốc lá với mạch máu.

Các dấu hiệu theo mức độ

Những dấu hiệu dễ bị bỏ qua

• Một bên chân lạnh hơn bên kia.
• Da chân bóng, nhợt nhạt, lông chân rụng nhiều.
• Móng chân dày, mọc chậm.
• Mạch ở mu chân, sau mắt cá yếu hoặc không bắt được.
• Vết xước nhỏ ở bàn chân mất vài tuần mới lành.
• Đi chậm lại mà không rõ lý do, hay viện cớ dừng lại "ngắm cảnh".

Liên hệ với rối loạn cương ở nam giới

Động mạch nuôi dương vật xuất phát từ hệ động mạch chậu, cùng hệ với động mạch đi xuống chân. Khi xơ vữa ảnh hưởng vùng này, nam giới có thể vừa đau mông, đùi khi đi, vừa rối loạn cương. Ngay cả khi chưa có triệu chứng ở chân, rối loạn cương do mạch máu đã là tín hiệu xơ vữa hệ thống. Vì vậy, người đàn ông trung niên có rối loạn cương nên được hỏi thêm về đau chân khi đi và kiểm tra yếu tố nguy cơ tim mạch. Mối liên hệ giữa huyết áp, mạch máu và sinh lý được trình bày trong bài huyết áp ổn định và lưu lượng máu sinh lý.

Khám và xét nghiệm gì

1. Khám lâm sàng: bắt mạch chân, quan sát da, móng, vết thương.
2. Chỉ số cổ chân – cánh tay (ABI): so sánh huyết áp ở cổ chân và cánh tay; đơn giản, không đau. Chỉ số thấp gợi ý hẹp động mạch chân.
3. Siêu âm Doppler mạch máu xác định vị trí, mức độ hẹp.
4. Chụp mạch (CT, MRI hoặc chụp mạch số hóa) khi cần lập kế hoạch can thiệp.
5. Xét nghiệm máu: đường huyết, mỡ máu, chức năng thận.

Điều trị và phòng ngừa tiến triển

Thay đổi lối sống

• Bỏ thuốc lá hoàn toàn: biện pháp quan trọng nhất.
• Tập đi bộ có giám sát: đi tới khi đau ở mức vừa phải, nghỉ, rồi đi tiếp; lặp lại khoảng 30–45 phút, nhiều buổi mỗi tuần. Chương trình này giúp tăng quãng đường đi được. Gợi ý cho người lớn tuổi có trong bài bài tập đi bộ cải thiện tuần hoàn.
• Ăn uống lành mạnh, giảm muối, giảm chất béo bão hòa.
• Chăm sóc bàn chân, đặc biệt ở người tiểu đường: kiểm tra hằng ngày, đi giày vừa, không đi chân đất.

Điều trị y khoa

Bác sĩ có thể kê thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc hạ mỡ máu, kiểm soát huyết áp, đường huyết, và thuốc giúp cải thiện quãng đường đi trong một số trường hợp. Khi hẹp nặng, có thể cần nong mạch, đặt stent hoặc phẫu thuật bắc cầu.

Một ngày của người bị đau cách hồi: điều chỉnh thế nào

Người có đau cách hồi thường bắt đầu né tránh đi bộ, nhưng chính điều đó làm bệnh nặng thêm. Một số điều chỉnh thực tế: chia quãng đường thành nhiều đoạn ngắn có điểm nghỉ; đi bộ trên mặt phẳng trước khi thử đường dốc; mang giày êm, vừa chân; giữ ấm bàn chân vào mùa lạnh; không ngâm chân nước quá nóng vì cảm giác ở chân có thể kém, dễ bỏng. Người tiểu đường nên soi bàn chân mỗi tối để phát hiện vết xước, phồng rộp sớm.

Việc dùng thuốc điều trị rối loạn cương ở người có bệnh động mạch ngoại biên cũng cần thận trọng, vì nhiều người đồng thời có bệnh mạch vành và đang dùng thuốc tim mạch. Hãy cho bác sĩ biết đầy đủ tình trạng mạch máu trước khi được kê đơn.

Khi nào cần đi khám ngay

Đi cấp cứu khi chân đột ngột đau dữ dội, lạnh, nhợt hoặc tím, tê, yếu: đây có thể là tắc mạch cấp, cần can thiệp trong vài giờ. Vết loét chân không lành, ngón chân đổi màu đen cũng cần khám sớm. Nếu có đau ngực đi kèm, hãy đọc bài nhận biết dấu hiệu đau thắt ngực cấp tính.