Nhận biết dấu hiệu cơn đau thắt ngực cấp tính để cứu mạng kịp thời

Cơn đau thắt ngực cấp tính do tim thường là cảm giác đè nặng, bóp nghẹt hoặc thắt chặt ở giữa ngực, kéo dài trên vài phút, có thể lan lên cổ, hàm, vai, cánh tay trái hoặc lưng, kèm khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, choáng váng. Khi có những dấu hiệu này, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ tim mạch, hãy gọi cấp cứu 115 ngay thay vì chờ xem có đỡ không. Trong nhồi máu cơ tim, mỗi phút trôi qua là thêm tế bào cơ tim bị chết; được can thiệp càng sớm, khả năng sống và hồi phục càng cao.

Vì sao tim "kêu đau"

Cơ tim được nuôi bởi các động mạch vành. Khi mảng xơ vữa làm hẹp lòng mạch, cơ tim không nhận đủ oxy lúc gắng sức, gây đau thắt ngực ổn định: đau khi leo cầu thang, đi nhanh, hết khi nghỉ. Khi mảng xơ vữa nứt vỡ, cục máu đông hình thành, làm tắc mạch đột ngột: đây là hội chứng vành cấp, bao gồm đau thắt ngực không ổn định và nhồi máu cơ tim, cần cấp cứu.

Dấu hiệu điển hình

• Vị trí: giữa ngực, sau xương ức, đôi khi lan rộng khắp ngực.
• Tính chất: đè nặng, bóp nghẹt, siết chặt, nóng rát; người bệnh hay đặt nắm tay lên ngực khi mô tả.
• Lan: lên cổ, hàm, vai, cánh tay (thường bên trái), giữa hai bả vai.
• Thời gian: kéo dài trên vài phút, hoặc đến rồi đi nhiều lần.
• Kèm theo: khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, nôn, choáng váng, cảm giác sợ hãi, mệt lả.

Dấu hiệu không điển hình: dễ bị bỏ qua

Không phải ai cũng đau ngực rõ ràng. Người cao tuổi, người tiểu đường và phụ nữ có thể chỉ có:

• Khó thở đột ngột, mệt lả bất thường.
• Đau thượng vị, cảm giác như khó tiêu, buồn nôn.
• Đau hàm, đau lưng, đau vai đơn độc.
• Choáng váng, vã mồ hôi không rõ lý do.

Người tiểu đường lâu năm có thể bị nhồi máu cơ tim "thầm lặng" do tổn thương thần kinh làm giảm cảm giác đau.

Phân biệt với đau ngực do nguyên nhân khác

Bảng chỉ mang tính tham khảo; khi không chắc chắn, hãy coi như đau do tim và đi cấp cứu. Đi viện "nhầm" tốt hơn nhiều so với ở nhà "nhầm".

Việc cần làm trong những phút đầu

1. Gọi 115 ngay. Nói rõ: có người đau ngực, tuổi, địa chỉ, tình trạng ý thức.
2. Ngừng mọi hoạt động, để người bệnh ngồi hoặc nằm ở tư thế dễ chịu nhất, nới lỏng quần áo.
3. Không để người bệnh tự lái xe hay đi bộ đến viện.
4. Thuốc: chỉ dùng thuốc đã được bác sĩ kê cho tình huống này hoặc theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu qua điện thoại. Không tự ý cho uống thuốc lạ.
5. Chuẩn bị thông tin: bệnh nền, thuốc đang dùng, dị ứng, thời điểm bắt đầu đau.
6. Nếu người bệnh ngừng thở, mất ý thức: bắt đầu ép tim ngoài lồng ngực ở giữa ngực, mạnh và nhanh, theo hướng dẫn của tổng đài, cho tới khi có hỗ trợ.

Lưu ý sống còn với người dùng thuốc điều trị rối loạn cương

Nitroglycerin là thuốc thường dùng để cắt cơn đau thắt ngực. Nhưng nếu người bệnh đã dùng Sildenafil, Tadalafil hoặc thuốc cùng nhóm trong thời gian gần, dùng nitroglycerin có thể gây tụt huyết áp nghiêm trọng. Vì vậy:

• Không tự ngậm nitroglycerin nếu vừa dùng thuốc nhóm này.
• Phải nói ngay với nhân viên y tế tên thuốc và thời điểm uống, dù ngại ngùng.

Chi tiết được giải thích tại bài tương tác nguy hiểm giữa Viagra và nitrat.

Ai có nguy cơ cao

• Nam giới trên 45 tuổi, nữ giới sau mãn kinh.
• Tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu.
• Hút thuốc lá.
• Béo bụng, ít vận động.
• Tiền sử gia đình có người bị bệnh tim sớm.
• Đã từng đặt stent, mổ bắc cầu, nhồi máu cơ tim.

Người có các yếu tố này nên học thuộc dấu hiệu cảnh báo và để số 115 dễ nhìn thấy trong nhà. Phòng ngừa bằng lối sống lành mạnh, như giảm muối và theo dõi huyết áp, được trình bày trong bài đo huyết áp định kỳ tại nhà.

Đau thắt ngực ổn định: không cấp cứu nhưng cần khám

Nếu bạn thường xuyên đau ngực khi gắng sức và hết khi nghỉ, kiểu đau xảy ra giống nhau mỗi lần, đó có thể là đau thắt ngực ổn định. Tình trạng này không cần gọi cấp cứu ngay nếu cơn đau ngắn và hết nhanh, nhưng phải khám tim mạch sớm. Nếu cơn đau thay đổi tính chất: xuất hiện khi nghỉ, kéo dài hơn, dày hơn, thì đó là dấu hiệu chuyển sang không ổn định, cần cấp cứu.

Sau khi qua cơn nguy kịch

Người từng bị hội chứng vành cấp cần tuân thủ thuốc, tái khám, tham gia phục hồi chức năng tim mạch, bỏ thuốc lá, thay đổi chế độ ăn và vận động theo hướng dẫn. Hỏi bác sĩ cụ thể khi nào có thể đi làm, lái xe, sinh hoạt vợ chồng trở lại, và thuốc nào không được dùng chung với thuốc tim mạch của mình.