Tầm quan trọng của việc đo huyết áp định kỳ hằng tuần tại nhà

Đo huyết áp tại nhà định kỳ giúp phát hiện sớm tăng huyết áp, kể cả những trường hợp huyết áp chỉ cao ở nhà mà bình thường ở phòng khám, đồng thời giúp bác sĩ đánh giá thuốc có hiệu quả hay không. Với số đo tại nhà, ngưỡng tăng huyết áp thường được lấy là từ 135/85 mmHg trở lên, thấp hơn ngưỡng 140/90 mmHg ở phòng khám. Để số đo có giá trị, cần dùng máy đo bắp tay đã được kiểm định, đo đúng tư thế, đúng thời điểm và ghi chép đều đặn.

Vì sao không chỉ đo ở phòng khám

Một lần đo ở phòng khám chỉ là một "lát cắt" của huyết áp, vốn thay đổi liên tục trong ngày. Có hai hiện tượng quan trọng:

• Tăng huyết áp áo choàng trắng: huyết áp cao khi gặp bác sĩ do hồi hộp, nhưng bình thường ở nhà. Nếu chỉ dựa vào số đo phòng khám, người bệnh có thể bị điều trị không cần thiết.
• Tăng huyết áp ẩn giấu: ngược lại, huyết áp bình thường ở phòng khám nhưng cao trong sinh hoạt hằng ngày, thường gặp ở người căng thẳng công việc, hút thuốc, uống rượu. Nhóm này dễ bị bỏ sót.

Đo tại nhà nhiều lần, nhiều ngày giúp phản ánh huyết áp thực tế và dự báo nguy cơ tim mạch tốt hơn.

Chọn máy đo phù hợp

Nên chọn máy có thông tin kiểm định độ chính xác, bao quấn vừa với chu vi bắp tay. Người có bắp tay to cần bao quấn cỡ lớn, nếu không số đo sẽ cao giả tạo. Mang máy đến phòng khám để so sánh với máy của bác sĩ ít nhất một lần.

Quy trình đo chuẩn

1. Không uống cà phê, hút thuốc, tập thể dục trong 30 phút trước khi đo. Đi tiểu trước nếu buồn tiểu.
2. Ngồi ghế có tựa lưng, hai chân đặt phẳng trên sàn, không bắt chéo.
3. Ngồi yên 5 phút, không nói chuyện, không xem điện thoại.
4. Đặt cánh tay trên bàn, bao quấn ngang mức tim, quấn trực tiếp lên da, không qua lớp áo dày.
5. Mép dưới bao quấn cách nếp khuỷu khoảng 2–3 cm.
6. Đo 2 lần, cách nhau 1–2 phút, ghi cả hai kết quả.

Nếu căng thẳng trước khi đo, vài phút thở chậm có thể giúp bạn trở về trạng thái nghỉ; kỹ thuật được trình bày trong bài bài tập thở điều hòa huyết áp.

Lịch đo gợi ý

Bác sĩ thường bỏ số đo ngày đầu và tính trung bình các ngày còn lại.

Đọc kết quả

Số trên là huyết áp tâm thu (khi tim co bóp), số dưới là huyết áp tâm trương (khi tim nghỉ). Với số đo tại nhà, trung bình từ 135/85 mmHg trở lên thường được xem là tăng huyết áp. Mục tiêu điều trị cụ thể do bác sĩ đặt ra tùy tuổi và bệnh kèm.

Gọi cấp cứu khi huyết áp rất cao kèm đau đầu dữ dội, đau ngực, khó thở, yếu liệt, nói khó, nhìn mờ. Huyết áp thấp kèm choáng váng, ngất cũng cần được khám.

Ghi chép và mang theo khi tái khám

Ghi ngày, giờ, hai số đo, nhịp tim, và ghi chú như "mất ngủ", "quên thuốc", "vừa nhậu". Có thể dùng sổ tay, bảng tính hoặc ứng dụng điện thoại. Những ghi chú này giúp bác sĩ hiểu vì sao huyết áp dao động.

Lỗi thường gặp làm sai số

• Đo ngay sau khi đi bộ, leo cầu thang, ăn no.
• Vừa đo vừa nói chuyện.
• Tay để buông thõng hoặc cao hơn tim.
• Bao quấn quá nhỏ hoặc quấn trên áo.
• Chỉ đo khi thấy khó chịu, bỏ qua các ngày bình thường.
• Đo nhiều lần liên tục rồi chọn số "đẹp" nhất.

Ai nên đo huyết áp tại nhà

• Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp, đặc biệt khi mới bắt đầu hoặc thay đổi thuốc.
• Người có huyết áp ở phòng khám ở mức "giáp ranh".
• Người nghi ngờ tăng huyết áp áo choàng trắng hoặc tăng huyết áp ẩn giấu.
• Người tiểu đường, bệnh thận mạn, đã từng đột quỵ hoặc bệnh tim.
• Người thường xuyên chóng mặt, nghi huyết áp thấp.
• Nam giới trên 40 tuổi có nhiều yếu tố nguy cơ như hút thuốc, béo bụng, uống rượu nhiều.

Đo huyết áp cho người cao tuổi trong gia đình

Người cao tuổi dễ bị hạ huyết áp tư thế. Ngoài đo khi ngồi, bác sĩ có thể đề nghị đo thêm sau khi đứng dậy 1 và 3 phút. Nếu huyết áp giảm nhiều khi đứng, kèm chóng mặt, cần báo bác sĩ để điều chỉnh thuốc và phòng té ngã. Con cháu có thể giúp ông bà ghi chép và nhắc lịch đo.

Huyết áp, nhịp tim và an toàn khi dùng thuốc

Người đang dùng thuốc huyết áp và muốn được kê thuốc điều trị rối loạn cương nên mang theo sổ huyết áp. Bác sĩ cần biết huyết áp của bạn ổn định tới đâu, có bị hạ huyết áp khi đứng hay không, để quyết định an toàn. Mối liên hệ giữa huyết áp và chức năng sinh lý được trình bày trong bài huyết áp và lưu lượng máu sinh lý nam. Kết hợp đo huyết áp với chế độ ăn giảm muối, như trong bài chế độ ăn nhạt bảo vệ tim mạch, giúp bạn thấy rõ hiệu quả của thay đổi lối sống.